|
Alternatörlerin Paralel Bağlanma Şartları Ø Paralel bağlanacak alternatörlerin gerilimleri mutlaka birbirlerine eşit olmalıdır (E1=E2). Gerilim eşitliği çift voltmetreler ile gözlenir. Alternatörlerin paralel bağlantısı için gerilim eşitliği (E1=E2) gerektiğini ve alternatör geriliminin uyartım akımı ile ayarlandığını öğrendik. bağlantıda 1. alternatörün E1 gerilimi, 2. alternatörün E2 geriliminden büyük olursa ne olur? Gerilimi küçük olan 2. alternatör sisteme akım vermediği gibi, şebekeden akım çekmeye başlar ve motor olarak çalışmasına devam eder. Ø Paralel bağlantı için ikinci koşul frekans eşitliğinin sağlanmasıdır (F1=F2). Frekans eşitliği çift frekans metreler ile gözlenir. Bu aletler de çift voltmetreler gibi özel olarak alternatörlerin paralel bağlanmalarında kullanılırlar. Frekans F= p.n/120 kutup sayısı ve devir sayısına bağlı olduğuna ve alternatör kutup sayısı (P) değiştirilemeyeceğine göre, f1=f2 eşitliği alternatörlerin devir sayıları değiştirilerek sağlanır. Alternatör devir sayısı da; dizel grubu, su türbini, gaz türbini gibi kendisini çeviren mekanik güç kaynağının yakıt miktarı ile ayarlanır. Paralel bağlantı için özel yapılmış çift voltmetreler ve çift frekans metreler yardımı ile (E1=E2) gerilim eşitliği ve (f1=f2) frekans eşitliğinin gözlendiğini öğrendik. Bu ölçü aletleri yerine normal voltmetreler ve frekans metreler ile de aynı ölçümler yapılabilir. Ölçü aletlerinin çift kadran ve çift skalalı olması sadece rahat bir ölçüm kolaylığı sağlar. Paralel bağlantı için diğer bir koşul ise faz sıralarının aynı olması koşuludur. Bu aynı zamanda aynı adlı uçların kendi aralarında (R1, R2 ile S1, S2 ile) bağlanması anlamına da gelir. Bu koşulun kontrolü faz sırası göstericisi denilen aletle yapılır. Aynı amaçla küçük güçlü bir asenkron motor da kullanılır. Alet önce 1. alternatör uçlarına tutulur. Aletin diski belirli bir yöne döner. Sonra alet uçları aynı sıra ile şalterin diğer kontaklarına bağlı 2. alternatörün uçlarına bağlanır. Dönüş yönü aynı ise şaltere bağlanan karşılıklı uçlar aynı isimli fazlardır. Paralel bağlantı için gerekli olan son derece dikkat gerektiren bir koşul da senkronizm anının saptanmasıdır. Senkronizm anı (Senkronizasyon) paralel bağlanacak alternatör fazlarının üst üste çakışması demektir. Senkronizm anında her iki alternatör gerilimleri aynı anda, aynı ani değerleri alırlar. Senkronizm anı saptandıktan sonra paralel bağlanmış her iki alternatörün sadece bir fazı için çizilen şekildeki eğriler gibi diğer faz eğrileri de üst üste çakışmalıdır. Senkronizm anı senkronoskop, sıfır voltmetresi ve lamba bağlantıları ile ayrı ayrı saptanır. Senkronoskop bir çeşit asenkron motordur. Senkronoskop devreye bağlandığında ibre alternatörlerin frekans farkına bağlı olarak belirli bir yöne döner. Frekans farkı azaldıkça ibrenin dönüşü yavaşlar. İbre işaretlenen yerde durunca alternatör fazları üst üste gelmiş ve gerilimler arasındaki faz farkı sıfır olmuş demektir. 1. alternatörün frekansı 2. alternatör frekansından fazla ise senkronoskop bir yöne dönecek, 2. alternatör frekansı 1. alternatör frekansından fazla ise ibre ters yöne dönecektir. Senkronoskop yerine çeşitli lamba bağlantıları ile de senkronizasyon anı tespit edilir. Sönen ışık bağlantısı, her iki alternatör için E1=E2 ve f1=f2 eşitlikleri sağlanıp şalterin karşılıklı ayaklarına aynı isimli fazlar gelecek şekilde bağlantı yapılır. Her iki alternatörün faz gerilimleri toplamı dikkate alınarak uygun sayıda lamba, kendi aralarında bağlanır. Lamba grupları şekilde görüldüğü gibi aynı isimli fazlara bağlanır. Montajdan sonra lambalar yanıp sönerler. Lambaların yanıp sönme hızı alternatörlerin frekansları arasındaki farka bağlıdır. Lambaların yanıp sönme hızı paralel bağlanacak alternatörün devir sayısı (frekans) ile yavaşlatılır. Lambaların söndüğü an senkronizm anıdır. Ancak lambaların söndüğü anda, uçları arasında azda olsa bir gerilim bulunabilir. Bu küçük gerilim lambaları yakmaya yetmeyeceğinden senkronizm anı diye şalteri kapatmak sakıncalı olabilir. Bu yüzden lambalarla beraber bir voltmetre kullanılır. Voltmetrenin göstereceği değer 0 ile 2E değerleri arasındadır. Voltmetrenin sıfırı gösterdiği an senkronizm anıdır. Aynı faza ait eğriler arasındaki 180° açı farkında lambalar E1+E2 gerilimi ile yanar. Bu durum senkronizm anından çok uzaktır. Faz eğrileri arasındaki açı farkı azaldıkça lambaların ışık miktarı da azalacak ve nihayet üç faz eğrileri arasındaki faz farkı sıfır olduğunda lambalar sönecektir. Sönen ışık bağlantısına karanlık bağlama da denir. Bunun dışında, yanan ışık ve dönen ışık gibi sakıncalarından dolayı pek kullanılmayan lamba bağlantıları da vardır. Bazı santrallerde senkronizasyon için otomatik senkronlama röleleri kullanılır. Daha duyarlı ve daha sağlıklı paralel bağlantı için elektronik senkronlama röleleri vardır.
|